آشنایی با علائم و درمان افسردگی

  • زمان مطالعه: 18 دقیقه
  • |
  • تاریخ انتشار: 07 فروردین 1400
  • |
  • تعداد بازدید: 26
آشنایی با علائم و درمان افسردگی
  • به قلم: محمد کفائی

افسردگی (اختلال افسردگی اساسی یا افسردگی بالینی) یک اختلال خلقی شایع اما درعین حال بسیار جدی می‌باشد. این عارضه علائم شدیدی ایجاد می‌کند که می‌تواند بر احساسات فرد، نوع ذهنیت و کنترل فعالیت‌های روزمره مانند خوابیدن، غذا خوردن یا کار کردن تأثیر بگذارد. برای تشخیص افسردگی، علائم باید حداقل به مدت دو هفته در فرد مبتلا به این عارضه دیده شود.

برخی از گونه‌های افسردگی کمی متفاوت‌تر از انواع دیگر بوده و یا حتی ممکن است تحت شرایط منحصر به فردی در فرد شکل گیرند، مانند:

• اختلال افسردگی مداوم (که با نام دیستیمیا یا افسرده خویی نیز شناخته می‌شود). این نوع اختلال، حالتی از افسردگی است که حداقل برای دو سال ادامه خواهد داشت. فردی که مبتلا به اختلال افسردگی مداوم است ممکن است دوره‌های افسردگی اساسی همراه با دوره‌هایی با علائم کمتر حاد را تجربه کند، اما در هر حال این علائم باید به مدت دو سال برای فرد ادامه داشته باشد تا بعنوان اختلال افسردگی مداوم در نظر گرفته شود.

• عارضه افسردگی زایمان که بسیار جدی‌تر از «افسردگی پس از زایمان» است (علائم افسردگی و اضطراب نسبتاً خفیف بوجود آمده در فرد وضع حمل کرده، که طی دو هفته پس از زایمان برطرف می‌شود، از افسردگی زایمان بسیار خفیف‌تر می‌باشد. درواقع ترکیبی از احساس اندوه و کج خلقی است. افسردگی پس از زایمان روی سلامت فرد در دراز مدت تاثیر بیشتری می‌گذارد اما این کج خلقی گذراست.) و بسیاری از زنان پس از زایمان این حالت را تجربه می‌کنند. زنان مبتلا به افسردگی زایمان، در دوران بارداری یا پس از زایمان دچار افسردگی اساسی می‌گردند. احساس غم و اندوه، اضطراب و خستگی مفرط که با افسردگی پس از زایمان همراه است، ممکن است انجام فعالیت‌ها و مراقبت‌های روزانه از خود و یا نوزاد را برای این مادران دشوار سازد.

• افسردگی روان‌پریشی هنگامی خود را نشان می‌دهد که فرد، هم مبتلا به افسردگی شدید باشد و هم نوعی روان‌پریشی داشته باشد، مانند داشتن باورهای نادرست مداوم (توهم وهذیان‌گویی) و یا شنیدن و دیدن چیزهایی در دور و بر خود که دیگران نمی­توانند آن‌ها را بشنوند یا ببینند (توهمات و تجسمات). علائم روان‌پریشی معمولاً دارای یک حالت و مضمون افسردگی مانند، مثل توهم گناهکار بودن، فقر یا بیماری است.

• اختلال عاطفی فصلی (SAD) با شروع افسردگی در ماه‌های پاییز و زمستان مشخص می‌شود، یعنی زمانی که نور طبیعی خورشید کمتر حالت عادی خود نسبت به شش ماهه اول سال است. این افسردگی معمولاً در بهار و تابستان برطرف می‌گردد. افسردگی زمستانی، به طور معمول با کناره­گیری از روابط اجتماعی، افزایش میزان خواب فرد و نیز افزایش وزن همراه است که این مورد به طور قابل پیش‌بینی هر ساله با سر رسیدن شش ماهه دوم سال و شروع اختلال عاطفی فصلی تکرار می‌شود.

• اختلال دو قطبی متفاوت از عارضه افسردگی است، اما در این لیست به آن اشاره شده است چون پیش می‌آید که فرد مبتلا به اختلال دوقطبی، گاهی مواقع مود و خلق و خوی بد و بسیار پایین را تجربه کند که این امر خود می‌تواند از معیارهای افسردگی اساسی باشد که در این حالت، افسردگی دو قطبی نامیده می‌شود. با این حال، فرد مبتلا به اختلال دو قطبی نیز حالات بسیار شدید از خود بی خود شدگی یا برعکس کج خلقی را نشان خواهد داد که به نام‌های «شیدایی» یا شکل کمتر شدید آن یعنی «هیپومانیا» شناخته می‌شود.

نمونه‌هایی از انواع دیگر اختلالات افسردگی که به تازگی به طبقه‌بندی تشخیصی DSM-5 اضافه شده‌اند، شامل اختلال نامنظمی خلقی اخلال­گرانه یا DMDD (که این عارضه در کودکان و نوجوانان تشخیص داده می‌شود) و اختلال پیش از قاعدگی (PMDD) می‌باشد.

علائم و نشانه‌های افسردگی

اگر در اکثر مواقع و یا تقریباً هر روز، حداقل به مدت دو هفته، برخی از علائم و نشانه‌های زیر را تجربه کرده‌اید، ممکن است درحال از سرگذراندن افسردگی باشید. این علائم عبارتند از :

• حالت غمگین بودن، اضطراب و یا داشتن حس پوچی مداوم

• داشتن احساس ناامیدی یا بدبینی

• کج خلق بودن

• داشتن احساس گناه، بی ارزش بودن و یا درماندگی

• ازبین رفتن علاقه یا لذت از سرگرمی ‌و فعالیت‌های همیشگی

• کاهش انرژی یا خستگی

• تحرک کندتر یا آهسته صحبت کردن 

• احساس بی قراری یا مشکل در یکجا نشستن ( در یکجا قرار نگرفتن)

• مشکل در تمرکز، به خاطر سپردن یا در تصمیم‌گیری

• مشکلات خواب، بیدار شدن در صبح زود یا خواب ماندن

• تغییر در اشتها و یا وزن

• داشتن افکار در مورد مرگ یا خودکشی، و یا اقدام به خودکشی

• داشتن درد، سردرد، گرفتگی یا مشکلات گوارشی بدون دلیل جسمی خاص، و یا اینکه این عارضه‌ها حتی با درمان نیز تسکین نیابند

البته اینگونه هم نیست که همه افراد دچار افسردگی، تمام این علائم را تجربه می‌کنند! بعضی از افراد فقط چند مورد از علائم گفته‌شده را تجربه می‌کنند در حالی که ممکن است در افراد دیگر تعداد این علائم بسیار بیشتر باشد. برای تشخیص دادن افسردگی اساسی، علاوه بر روحیه و مود پایین فرد، مشاهده چند مورد از علائم مداوم ضمن‌شده نیز لازم می‌باشد، اما افرادی که از علائم ناراحت‌کننده کم تعداد رنج می‌برند نیز ممکن است نیاز به پروسه درمانی داشته باشند. شدت و دفعات علائم و مدت زمان بروز آن‌ها بسته به فرد و عارضه خاص وی متفاوت خواهد بود. علائم ممکن است بسته به مرحله‌ای از بیماری که فرد در آن قرار دارد نیز متفاوت باشد.

عوامل خطر

افسردگی یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی در ایالات متحده می‌باشد. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که شکل‌گیری عارضه افسردگی، ترکیبی از عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی، محیطی و روانشناختی است.

افسردگی می‌تواند در هر سنی رخ بدهد، اما اغلب این عارضه خود را در سنین بزرگسالی نشان می‌دهد. امروزه افسردگی حتی در کودکان و نوجوانان نیز تشخیص داده می‌شود، که این عارضه در این سنین، خود را بیشتر به صورت کج خلقی و زودرنجی چشمگیر نشان می‌دهد تا مود پایین. پیش‌زمینه بسیاری از اختلالات مودی و اضطرابی مزمن در بزرگسالان، وجود اضطراب بالا در سنین کودکی است.

افسردگی، به ویژه در میانسالی یا در افراد مسن، می‌تواند با سایر عارضه‌های جدی پزشکی مانند دیابت، سرطان، بیمارهای قلبی عروقی و بیماری پارکینسون همراه باشد. شرایط این عارضه‌های پزشکی اغلب با بروز افسردگی بدتر می‌شود. گاهی اوقات عوارض جانبی داروهایی که برای این عارضه‌های جسمی ‌مصرف می‌شوند، امکان دارد به شکل‌گیری و یا بیشتر شدن حالت افسردگی کمک کنند. یک پزشک متخصص باتجربه در درمان این عارضه‌های جدی و پیچیده می‌تواند در پیاده‌سازی بهترین استراتژی درمانی بسته به شرایط کنونی شما، کمک کند.

عوامل خطر عبارتند از:

• سابقه افسردگی شخصی یا خانوادگی

• ضربه روحی، استرس و یا تغییرات عمده و بزرگ در زندگی

• برخی بیماری‌های جسمی و عوارض جانبی مصرف داروها

معالجه و درمان

عارضه افسردگی حتی در شدیدترین موارد نیز قابل درمان است. البته هرچه زودتر برای درمان اقدام گردد، روش درمانی نیز مؤثرتر واقع خواهد شد. افسردگی معمولاً با مصرف دارو، روان‌درمانی یا ترکیبی از این دو روش، درمان می‌شود. اگر این روش‌های درمانی علائم افسردگی را کاهش نداد، درمان با تشنج الکتریکی یا الکتروشوک (ECT) و سایر روش‌های درمانی تحریک مغز، بعنوان روش‌های جایگزین اجرا خواهند شد.

نکته‌ای کوتاه: مهم است که بدانید، هیچ دو نفری به طور یکسان تحت تأثیر عارضه افسردگی و علائم آن قرار نمی‌گیرند و نیز هیچ روش درمان قطعی که برای همه جواب بدهد وجود ندارد. برای یافتن بهترین روش درمانی مناسب خودتان احتمالا باید مدتی را به آزمون و خطای روش‌های درمانی بپردازید.

داروها

داروهای ضد افسردگی داروهایی هستند که افسردگی را درمان می‌کنند. این داروها به بهبود استفاده مغز از برخی مواد شیمیایی کنترل کننده خلق و خو یا استرس، کمک می­کنند. 

احتمالا لازم است برای درمان، داروهای ضد افسردگی مختلف را برای پیدا کردن دارویی که علائم افسردگی‌تان را بهبود داده و دارای عوارض جانبی قابل کنترل نیز می­باشد، امتحان کنید. در این موارد معمولا دارویی که قبل‌تر برای شما یا یکی از اعضای خانواده جواب داده باشد، مورد توجه قرار گرفته و تجویز می‌گردد.

معمولاً 2 تا 4 هفته طول می‌کشد تا داروهای ضد افسردگی اثر خود را بگذارند و غالباً قبل از تغییر یافتن خلق و خو، ابتدا علائمی مانند خواب، اشتها و تمرکز بهبود می‌یابد، بنابراین بهتر است قبل از نتیجه­گیری در مورد اثربخشی دارو، کمی صبر داشته باشیم. در صورت شروع مصرف داروهای ضد­ افسردگی، مصرف آن‌ها را بدون اطلاع پزشک متخصص قطع نکنید. پیش آمده افرادی که داروهای ضد افسردگی مصرف می‌کنند بعد از مدتی احساس بهتری داشته و بخاطر همین خود به خود مصرف دارو را قطع می‌کنند، که این امر باعث بازگشت مجدد مود افسردگی در آن‌ها می‌گردد. 

وقتی با مشورت پزشک تصمیم بر قطع مصرف داروها شد، بعد از یک دوره 6 تا 12 ماهه، پزشک به شما کمک خواهد کرد تا کم­کم و با اطمینان دوز مصرفی خود را کاهش دهید. متوقف کردن ناگهانی مصرف داروها می‌تواند نشانه‌های ترک دارو را در فرد ایجاد کند.

لطفا توجه داشته باشید: در برخی از موارد، کودکان، نوجوانان و افراد جوان زیر 25 سال هنگام مصرف داروهای ضد افسردگی، به ویژه در چند هفته اول آغاز مصرف و یا زمانی که دوز دارو تغییر کرده باشد، ممکن است نگرش یا رفتارهایی در زمینه خودکشی از آن‌ها سر بزند. در این اخطار بیان‌شده توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) همچنین گفته شده كه بیماران سنین مختلف، كه از داروهای ضد افسردگی استفاده می‌كنند باید از نزدیک تحت مراقبت قرار بگیرند، مخصوصاً در طی چند هفته اول پروسه درمان.

اگر قصد مصرف داروی ضد افسردگی را داشته و درعین حال نیز باردار بوده، یا قصد باردار شدن داشته و یا در دوران شیردهی خود هستید، در مورد خطرات احتمالی درباب سلامت خود یا نوزاد درون شکم‌تان حتما با پرستار یا پزشک متخصص خود مشورت کنید. برای یافتن آخرین اطلاعات مربوط به داروهای ضد افسردگی، با پزشک خود صحبت کرده و به سایت www.fda.gov مراجعه فرمایید.

شاید در مورد داروی گیاهی بنام گل راعی که با نام چای کوهی نیز شناخته می‌شود، چیزی شنیده باشید. اگرچه این دارو یک محصول گیاهی پرفروش می‌باشد، اما سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) استفاده بدون نسخه پزشک از این داروی گیاهی را برای افسردگی تأیید نکرده است و هنوز نگرانی‌های جدی در مورد ایمنی و اثربخشی آن وجود دارد (این ترکیب گیاهی نباید همراه با داروی ضد افسردگی تجویز شود). بهتر است که قبل از استفاده از گیاه گل راعی، با ارائه دهنده خدمات بهداشتی مشورت شود. 

سایر محصولات طبیعی از جمله اسیدهای چرب امگا 3 و اس-ادنوزیل متیونین  (SAMe)که به عنوان مکمل‌های غذایی نیز فروخته می‌شوند، نیز همچنان تحت مطالعه و مورد بررسی بوده و هنوز برای اثبات ایمن و مؤثر بودن استفاده از این ترکیبات، مطالعات بیشتر مورد نیاز خواهد بود. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد رویکرد مصرف داروهای گیاهی و سایر مکمل‌ها و تحقیقات فعلی، به وب سایت مرکز ملی بهداشت تکمیلی و یکپارچه (National Center for Complementary and Integrative Health) مراجعه کنید.

روان­ درمانی

روش‌های مختلف تکنیک روان‌درمانی (که با نام‌های گفتگو درمانی یا به شکل کمتر تخصصی، مشاوره نیز شناخته می‌شود) می‌تواند به افراد مبتلا به عارضه افسردگی کمک کند. نمونه‌هایی از رویکردهای مبتنی بر شواهد برای درمان افسردگی، شامل درمان شناختی رفتاری (CBT)، درمان میان فردی (IPT) و درمان حل مسئله می­باشد. اطلاعات بیشتر در مورد پروسه روان­درمانی در وب سایت روان‌درمانی NIMH در دسترس می‌باشد.

درمان‌های تحریک مغز

اگر مصرف دارو علائم افسردگی را کاهش نداد، درمان با تشنج الکتریکی یا الکتروشوک (ECT) می‌تواند روش جایگزین واقع شود. بر اساس آخرین تحقیقات صورت گرفته:

• الکتروشوک (ECT) می‌تواند شرایط را برای افراد مبتلا به افسردگی حاد که با سایر روش‌های درمانی نتوانسته‌اند درمان شوند، تسکین دهد.

• الکتروشوک (ECT) می‌تواند یک درمان موثر برای افسردگی واقع گردد. در برخی موارد حاد که اقدام سریع نیاز بوده و نمی‌توان از روش درمانی مصرف دارو به شکلی ایمن بهره برد، می‌توان از الکتروشوک (ECT) بعنوان مداخله خط اول درمان استفاده کرد.

• با اینکه قبل‌تر برای اجرای روش الکتروشوک (ECT) به بستری بیمار نیاز بود، ولی امروزه این روش اغلب به صورت سرپایی انجام می‌گیرد. این پروسه شامل مراجعه­ سه بار در هفته، و برای مدت زمان دو تا چهار هفته می‌باشد.

• روش الکتروشوک (ECT)  ممکن است یک­سری عوارض جانبی نیز داشته باشد؛ از جمله گیجی، اختلال موقعیت یابی و از دست دادن حافظه. این عوارض معمولاً کوتاه مدت هستند، اما پیش می‌آید که مشکلات حافظه  همچنان در طی پروسه درمانی پابرجا بوده و ادامه پیدا کند. 

امروزه با پیشرفت دستگاه‌ها و روش‌های الکتروشوک (ECT)، ECT مدرن برای اکثریت قریب به اتفاق بیماران مبتلا به این عارضه، ایمن و موثر واقع گشته است. قبل از اعلام رضایت آگاهانه خود برای انجام روش الکتروشوک، با پزشک خود حتما مشورت کرده تا مطمئن باشید که مزایا و خطرات احتمالی این روش درمانی را قبل از اجرا شدن آن درنظر گرفته باشید.

• پروسه الکتروشوک (ECT) درد نداشته و درحین اجرای آن، جریان الکتریکی را احساس نخواهید کرد. قبل از شروع الکتروشوک، بیمار تحت بیهوشی کوتاه مدت قرار گرفته و شل کننده عضلانی به او تزریق می‌گردد. پس از یک ساعت از پروسه درمانی که خود چند دقیقه بیشتر طول نخواهد کشید، بیمار بیدار و هوشیار خواهد بود.

انواع دیگر روش‌های درمانی تحریک مغزی که اخیراً برای درمان افسردگی مقاوم در برابر دارو استفاده شده‌اند، عبارتند از: تحریک مغناطیسی مغز تکرارشونده (rTMS) و تحریک عصب واگ (VNS). روش‌های دیگر تحریک مغزی در حال بررسی و مطالعه می‌باشد. شما می‌توانید در مورد این روش‌های درمانی در صفحه درمان‌های تحریک مغز NIMHاطلاعات بیشتری کسب نمایید.

اگر احساس می‌کنید که دچار افسردگی بوده و یا علائم افسردگی را از خود نشان می‌دهید، به یک پزشک متخصص در این زمینه و یا ارائه­دهنده خدمات بهداشتی که در تشخیص و درمان شرایط بهداشت روان تخصص دارد، مراجعه فرمایید. اگر مطمئن نیستید که این پروسه درمانی از کجا باید شروع شود، به قسمت Find Help for Mental Illnessesسایت NIMH  مراجعه کنید.

کارهایی که سوای از پروسه درمان می‌توانید انجام دهید

در اینجا نکات دیگری را بیان کرده که شاید در درمان عارضه افسردگی شما یا یکی از عزیزان‌تان کمک کند:

• سعی کنید تحرک داشته باشید و ورزش کردن را کنار نگذارید.

• اهداف واقع بینانه­ای برای خود تعیین کنید. به این معنی که سعی کنید از اهداف خیلی بزرگ و اصولا دست نیافتنی پرهیز کنید، زیرا دست نیافتن و نرسیدن به این اهداف باعث شکل گیری حس سرخوردگی و ناامیدی در شما می‌شود.

• سعی کنید مقداری از وقت خود را با افراد دیگر نیز بگذرانید و با آن‌ها معاشرت داشته باشید. همچنین بهتر است اعتماد خود را برروی یک دوست نزدیک یا آشنای مورد اعتماد سرمایه گذاری کنید.

• از منزوی کردن خود پرهیز کنید، بگذارید گاهی اوقات دیگران به شما کمک کنند.

• در طی پروسه درمانی، انتظار تغییرات تدریجی در خلق و خوی خود را داشته باشید و نه تغییرات آنی؛ صبر داشته و به پروسه بهبودی خود کمی زمان دهید.

• تصمیمات مهم و بزرگ زندگی خود، مانند ازدواج کردن یا طلاق گرفتن و یا تغییر موقعیت شغلی را تا زمانی که در طی پروسه درمان احساس بهتری پیدا نکرده‌اید، به تأخیر بیندازید. در مورد تصمیماتی که می‌خواهید بگیرید با افرادی که شناخت خوبی از شما داشته و دیدگاه عینی‌تری از وضعیت کنونی‌تان دارند، صحبت و مشورت کنید.

• در انتها، به تحقیق و آموختن در مورد عارضه افسردگی ادامه دهید.